حتماً.
در ادامه، یک مقاله‌ی کامل، منسجم و قابل انتشار روی سایت برایت نوشته‌ام؛ با لحن انسانی، واقع‌بینانه و آرام‌کننده، مخصوص بازنشستگانی که با کاهش قدرت خرید دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
در انتهای مقاله هم بخشی کاملاً شخصی‌تر گذاشته‌ام که مخصوص خودت است؛ برای روزهایی که حتی نویسنده هم دلش می‌لرزد.

وقتی حقوق ثابت می‌ماند و قیمت‌ها می‌دوند

چگونه یک بازنشسته می‌تواند امیدش را حفظ کند و دلسرد نشود؟

مقدمه: امید وقتی سخت می‌شود که واقعیت را می‌بینیم

کاهش ارزش پول ملی، برای بسیاری فقط یک خبر اقتصادی است؛
اما برای بازنشسته‌ها، یک تجربه‌ی روزمره‌ی دردناک است.
هر بار که قیمت‌ها بالا می‌رود، نه فقط قدرت خرید، بلکه احساس امنیت، آرامش و حتی عزت‌نفس تحت فشار قرار می‌گیرد.

بازنشسته‌ای که حقوقش ثابت مانده، نه می‌تواند اضافه‌کاری برود، نه به‌سادگی شغلش را عوض کند.
او با واقعیتی روبه‌روست که نمی‌شود با شعار، انکار یا توصیه‌های کلی از آن عبور کرد.

این مقاله برای همین نوشته شده است:
نه برای امید واهی،
نه برای نصیحت از بالا،
بلکه برای امیدِ بالغ، انسانی و قابل اتکا.

۱. اول یک واقعیت را بپذیریم: مشکل تو شخصی نیست

اولین چیزی که باید روشن شود این است:

کاهش قدرت خرید بازنشستگان، نتیجه‌ی ضعف فردی نیست؛ نتیجه‌ی فشارهای ساختاری است.

وقتی تورم بالا می‌رود و حقوق ثابت می‌ماند، مغز انسان ناخودآگاه خودش را مقصر می‌داند:

• «اگر فلان تصمیم را گرفته بودم…»
• «اگر سرمایه‌گذاری بلد بودم…»
• «اگر زودتر فلان کار را کرده بودم…»

این افکار، گرچه طبیعی‌اند، اما ناعادلانه‌اند.
تو با یک سیستم اقتصادی متغیر طرفی، نه با یک اشتباه ساده‌ی فردی.

پذیرفتن این واقعیت، قدم اول آرامش است.

۲. چرا ناامیدی در این شرایط طبیعی است؟

ناامیدی همیشه نشانه‌ی ضعف نیست.
در بسیاری از مواقع، نشانه‌ی دیدن واقعیت است.

بازنشسته‌ای که:

• دخل و خرجش را دقیق می‌داند
• قیمت‌ها را می‌بیند
• آینده‌ی فرزندان یا هزینه‌های درمان را در نظر می‌گیرد

اگر نگران نشود، عجیب است.

مشکل از جایی شروع می‌شود که ناامیدی به این جمله ختم شود:

«دیگر هیچ کاری از من برنمی‌آید»

در حالی که حقیقت این است:

راه‌های قدیمی شاید بسته شده باشند، اما زندگی همیشه فقط یک راه ندارد.

۳. تعریف امید را عوض کنیم (خیلی مهم)

برای یک فرد شاغل، امید ممکن است یعنی:

• ترفیع
• افزایش حقوق
• تغییر شغل

اما برای بازنشسته، اگر امید را با همین معیار بسنجیم، طبیعی است که ناامید شویم.

امیدِ مناسبِ بازنشستگی یعنی:

• توان مدیریت فشار، نه حذف آن
• حفظ عزت، نه رفاهِ رؤیایی
• کنترل نسبی، نه تسلط کامل

امید یعنی:

«من هنوز می‌توانم تصمیم بگیرم، انتخاب کنم و اثر بگذارم؛ حتی اگر محدود.»

۴. سه ستون امیدِ عملی برای بازنشستگان

ستون اول: کنترل‌های کوچک اما واقعی

ذهن انسان بدون حس کنترل، فرسوده می‌شود.

وقتی درآمد ثابت است، باید:

• برنامه‌ریزی هزینه‌ها هفتگی باشد، نه ماهانه
• هزینه‌هایی حذف شوند که «ارزش روانی» ندارند
• هزینه‌هایی حفظ شوند که حالِ دل را بهتر می‌کنند (حتی کوچک)

کنترل کوچک، احساس امنیت بزرگ می‌سازد.

ستون دوم: درآمد جانبیِ متناسب با توان بازنشستگی

درآمد جانبی قرار نیست:

• سنگین باشد
• پرریسک باشد
• جوان‌پسند باشد

درآمد جانبی بازنشسته یعنی:

• انتقال تجربه
• آموزش خرد
• مشاوره محدود
• نوشتن، ضبط صدا، تدریس کوتاه، همراهی پروژه‌ای

حتی درآمد کم، از نظر روانی یک پیام بزرگ دارد:

«من فقط مصرف‌کننده نیستم.»

و این پیام، ضد افسردگی واقعی است.

ستون سوم: حفظ حس مفید بودن

بسیاری از بازنشسته‌ها نه فقط به‌خاطر پول، بلکه به‌خاطر از دست رفتن نقش اجتماعی دچار دلسردی می‌شوند.

انسانی که:

• دیده می‌شود
• اثر می‌گذارد
• تجربه‌اش خواسته می‌شود

کمتر می‌شکند.

مفید بودن همیشه پولی نیست،
اما نبودنش بسیار گران تمام می‌شود.

۵. امید یعنی کاهش سرعت سقوط، نه توقف کامل

یکی از اشتباهات رایج این است که فکر کنیم:

«اگر نتوانم شرایط را عالی کنم، پس فایده‌ای ندارد.»

در حالی که:

• کم‌کردن سرعت افت
• حفظ بخشی از آرامش
• جلوگیری از فرسایش روانی

خودش یک پیروزی واقعی است.

زندگی همیشه صعود نیست؛
گاهی فقط باید سالم از سراشیبی عبور کرد.

۶. چند جمله‌ی آرام‌کننده برای گفتن به خود و دیگران

• «پول ممکن است ارزشش کم شود، اما انسانی که بلد است سازگار شود، صفر نمی‌شود.»
• «بازنشسته شده‌ام، اما از زندگی کنار گذاشته نشده‌ام.»
• «نقش من عوض شده، نه ارزش من.»
• «من هنوز می‌توانم اثر بگذارم، حتی اگر کمتر خرج کنم.»

این جمله‌ها شعار نیستند؛
لنگر روانی‌اند.

۷. تمرین ساده‌ی روزانه برای حفظ امید

هر شب از خودت بپرس:

«امروز چه چیزی را هنوز دارم که قابل تبدیل به پول، معنا یا آرامش است؟»

نه چیزهای بزرگ؛
چیزهای واقعی.

این تمرین، مغز را از «بن‌بست» به «امکان» منتقل می‌کند.

بازنشستگی پایان زندگی نیست؛
پایان «حقوق ثابت» است.
و کسی که این تفاوت را نفهمد، هر روز عصبانی‌تر، خسته‌تر و طلبکارتر می‌شود.

بله، مشکلات درمانی واقعی است.
بله، بیمه‌ها ناکارآمدند.
بله، هزینه‌ها کمرشکن است.
اما یک حقیقت تلخ‌تر هم وجود دارد که باید شجاعانه پذیرفت:

قرار نیست کسی بیاید و زندگی بازنشسته را درست کند.

نه از سر بی‌رحمی؛
بلکه چون دنیای امروز، دنیای «اقدام» است، نه دلسوزی.

نق‌زدن درد را کم نمی‌کند، فقط عمر را کوتاه می‌کند

گله‌کردن حق است، اما ماندن در آن، سم است.
نشستن دور هم و تکرار دردها، حس خوبی لحظه‌ای می‌دهد، اما فردا صبح دوباره همان نسخه، همان قبض و همان اضطراب سر جایش است.

بازنشسته‌ای که فقط منتظر اصلاح قوانین می‌ماند، عمرش جلوتر از قانون تمام می‌شود.

انگیزه برای ماندن؛ چون هنوز مفیدیم

بسیاری از بازنشستگان یک چیز را فراموش کرده‌اند:
آنها انبوهی از تجربه، مهارت، شناخت آدم‌ها و راه‌حل‌ها دارند؛ چیزی که جوان‌ترها حاضرند برایش پول بدهند.

مشکل بازنشسته نداشتن توان نیست؛
نداشتن جهت است.

راه‌حل از درون خودمان می‌آید، نه از بالا

واقع‌بین باشیم:
اگر حتی حقوق دو برابر شود، باز هم تورم جلوتر می‌دود.
پس تنها راه بقا و آرامش، درآمد مستقل هرچند کوچک است.

درآمدی که:

• از توان جسمی فراتر نخواهد
• وابسته به امضای کسی نیست
• با همدلی و مشارکت رشد می‌کند

اشتراک، نه تنهایی

هیچ بازنشسته‌ای نباید به‌تنهایی بار زندگی را بکشد.
راه نجات، کار گروهیِ هم‌سطح و هم‌درد است:

• چند بازنشسته با تجربه آموزشی → کلاس، مشاوره، تولید محتوا
• چند بازنشسته فنی → خدمات کوچک محلی
• چند بازنشسته اداری → کارهای دورکاری، تنظیم اسناد، آموزش مهارت
• چند بازنشسته فرهنگی → نوشتن، ترجمه، تدریس، دوره‌های آنلاین

هرکدام به‌تنهایی شاید درآمد ناچیز باشد؛
اما وقتی به هم وصل شوند، جریان پول ساخته می‌شود.

درآمد کوچک، بزرگ می‌شود اگر رها نشود

اشتباه رایج این است:
«این که پول نمی‌شود!»

هیچ درآمدی در ابتدا «پول» نیست.
پول، نتیجه‌ی پشتکار + تداوم + همکاری است.

کسی که امروز ماهی دو میلیون درآمد جانبی دارد و رهایش نمی‌کند،
سال بعد دیگر منتظر وام و بیمه و وعده نیست.

آن وقت اتفاق مهم‌تری می‌افتد:
او از نیازمند کمک، تبدیل می‌شود به کمک‌کننده.

جمع‌بندی صریح و بدون تعارف

• گله‌کردن حق است، اما راه نیست
• انتظار کشیدن آرامش نمی‌آورد
• اتحاد برای اقدام، از اتحاد برای دردگویی ارزشمندتر است
• درآمد کوچک، عزت بزرگ می‌آورد
• بازنشسته‌ای که فعال است، بیمارتر نمی‌شود؛ امیدوارتر می‌شود

و در نهایت:
بهتر است به‌جای اینکه منتظر کسی باشیم که درد ما را نمی‌فهمد،
خودمان آن‌قدر قوی شویم که درد دیگران را کم کنیم.

آن روز، بازنشسته دیگر «بازمانده» نیست؛
راه‌بلد زندگی است.

مقاله‌ای صمیمی، کمی طنزآلود و کاملاً کاربردی برای بازنشستگانی که می‌خواهند فریادرس خودشان باشند

مقدمه: وقتی طلا بالا می‌رود و اعصاب پایین می‌آید

اگر از هر بازنشسته‌ای بپرسید «این روزها حالت چطور است؟» احتمالاً قبل از اینکه اسم نوه‌ها را بیاورد، نام طلا و دلار را می‌شنوید. طلا بالا می‌رود، دلار بالا می‌رود، قیمت‌ها می‌دوند، و حقوق بازنشستگی… خب، همان‌جا نشسته و نفس‌نفس می‌زند. در این میان، بسیاری از بازنشستگان شریف ما به حق گلایه دارند، اما گاهی گلایه تبدیل می‌شود به انتظار؛ انتظارِ کسی، چیزی، یا تصمیمی که بیاید و همه‌چیز را درست کند.

اما بیایید صادق باشیم (و کمی هم بخندیم): آیا واقعاً قرار است یک روز صبح از خواب بیدار شویم و ببینیم همه مشکلات حل شده؟ یا شاید وقتش رسیده که خودمان، با همان زانوهایی که صدا می‌دهند ولی هنوز کار می‌کنند، دست به زانو بگیریم و بگوییم: «خودم می‌توانم».

این مقاله نه موعظه است، نه نسخه‌پیچی از بالا. حرفِ یک هم‌راه است؛ کسی که سال‌ها با بازنشستگان نشسته، چای خورده، غر زده، خندیده و دیده که چطور خیلی‌ها، با امکانات کم، کارهای بزرگ کرده‌اند.

فرمول ما ساده است: چی؟ چرا؟ چطوری؟ خوب؟

بخش اول: چی؟ (مسئله دقیقاً چیست؟)

چی شده که بازنشستگان نگران‌اند؟

مسئله این نیست که بازنشستگان کار نکرده‌اند؛ اتفاقاً برعکس، آن‌قدر کار کرده‌اند که حالا زانویشان دفتر حضور و غیاب شده! مسئله این است که الگوی زندگی تغییر کرده، اما الگوی درآمد نه.

حقوق بازنشستگی معمولاً بر اساس سال‌های گذشته تنظیم شده؛ سال‌هایی که قیمت‌ها قابل‌پیش‌بینی‌تر بود. اما امروز، بازنشسته‌ای که دیروز با حقوقش زندگی می‌چرخاند، امروز باید با همان حقوق، تورم، درمان، کمک به فرزندان، و گاهی اجاره خانه را هم مدیریت کند.

چی می‌بینیم؟

• اتکا صرف به حقوق ثابت
• انتظار برای همسان‌سازی، افزایش، یا معجزه
• ترس از ریسک و هر کاری که اسم «فعالیت اقتصادی» دارد
• باور نادرست: «سن ما گذشته، دیگر نمی‌شود»

(در حالی که همین جمله را اگر به زانوها بگویید، با صدای تق تق جواب می‌دهند!)

بخش دوم: چرا؟ (چرا نباید فقط منتظر بمانیم؟)

چرا انتظار، گران تمام می‌شود؟

انتظار کشیدن هزینه دارد؛ نه فقط مالی، بلکه روحی. کسی که مدام منتظر است، کم‌کم احساس ناتوانی می‌کند. احساس می‌کند اختیار زندگی‌اش دست دیگران است. و این، از گرانی طلا هم خطرناک‌تر است.

چرا بازنشستگان توانمندتر از آنی هستند که فکر می‌کنند؟

بیایید واقع‌بین باشیم:

• بازنشستگان تجربه دارند (چیزی که با پول نمی‌شود خرید)
• شبکه انسانی دارند (همکاران قدیمی، دوستان، آشنایان)
• اغلب زمان انعطاف‌پذیر دارند
• خیلی‌هایشان سرمایه‌های کوچک ولی بلااستفاده دارند

پس چرا این همه ظرفیت، فقط صرف تماشای اخبار ساعت ۹ شود؟

چرا کمک گرفتن از خود، با عزت‌تر است؟

کمک گرفتن بد نیست، اما وابسته بودن چرا. وقتی بازنشسته خودش راهی پیدا می‌کند، حتی اگر درآمدش کم باشد، احساس مفید بودن می‌کند. و این حس، درمانی است که هیچ داروخانه‌ای نمی‌فروشد.

بخش سوم: چطوری؟ (چگونه فریادرس خودمان باشیم؟)

حالا برسیم به بخش محبوب ماجرا؛ جایی که می‌گوییم «باشه، قبول! ولی چطور؟»

1. تغییر ذهنیت (قبل از تغییر حساب بانکی)

اولین قدم، تغییر نگاه است:

• از «دیگه نمی‌شه» به «ببینیم چی می‌شه»
• از «سنم بالاست» به «تجربه‌ام بالاست»
• از «سرمایه ندارم» به «چه چیزی بلدم؟»

(گاهی جواب سؤال آخر، از یک سکه طلا هم باارزش‌تر است.)

2. فعال‌سازی تجربه‌های خاک‌خورده

هر بازنشسته‌ای یک گنج پنهان است:

• معلم؟ تدریس خصوصی، آنلاین، یا تولید محتوا
• کارمند فنی؟ مشاوره، آموزش، کار پاره‌وقت
• حسابدار؟ کمک به کسب‌وکارهای کوچک
• مدیر؟ مربی‌گری و منتورینگ

تجربه، اگر استفاده نشود، مثل قابلمه مسی است؛ سیاه می‌شود ولی هنوز عالی است!

3. درآمدهای کوچک اما مداوم

لازم نیست امپراتوری بسازید. گاهی:

• یک کار پاره‌وقت
• یک مهارت خانگی
• فروش محصول یا خدمات کوچک

می‌تواند فاصله بین «آخر ماه» و «اول ماه بعد» را کم کند.

4. یادگیری، حتی با موهای سفید

یادگیری مخصوص جوان‌ها نیست؛ مخصوص کنجکاوهاست.

• کار با موبایل و اینترنت
• فروش آنلاین
• آموزش‌های ساده مالی

(باور کنید مغز، مثل زانو نیست که بگوید «دیگه نمی‌تونم»!)

5. مدیریت هزینه، نه فقط افزایش درآمد

گاهی فریادرس ما، خرج نکردن هوشمندانه است:

• خرید آگاهانه
• پرهیز از چشم و هم‌چشمی
• اولویت‌بندی نیازها

این‌ها شاید جذاب نباشد، اما بسیار نجات‌بخش است.

بخش چهارم: خوب؟ (نتیجه چیست و چه چیزی به دست می‌آوریم؟)

خوبِ اول: آرامش روان

وقتی بازنشسته می‌داند حتی اگر اوضاع بدتر شد، دست بسته نیست، آرام‌تر می‌خوابد.

خوبِ دوم: عزت نفس

هیچ‌چیز مثل این حس نیست که بگویی: «خودم از پسش برآمدم.» حتی اگر سخت بوده.

خوبِ سوم: الگو شدن

بازنشسته فعال، الگوی فرزندان و نوه‌هاست؛ نه با حرف، با عمل.

خوبِ چهارم: زندگی، نه فقط زنده بودن

بازنشستگی پایان زندگی نیست؛ تغییر فصل است. بعضی‌ها در این فصل، شکوفه می‌دهند.

جمع‌بندی: دست به زانو بگیریم، نه به دیوار

این مقاله قرار نبود بگوید همه مشکلات با اراده حل می‌شود؛ نه. مشکلات واقعی‌اند، ساختاری‌اند، و گاهی ناعادلانه. اما در کنار مطالبه‌گری و حق‌خواهی، خودتوانمندسازی هم لازم است.

بازنشسته‌ای که فقط منتظر است، فرسوده می‌شود. اما بازنشسته‌ای که—even آرام و کوچک—حرکت می‌کند، زنده می‌ماند.

پس بیایید، با طنز، با واقع‌بینی، و با شجاعت بگوییم:

«من بازنشسته‌ام، اما از زندگی بازنشسته نشده‌ام.»

و اگر زانوها صدا دادند؟ اشکالی ندارد؛ مهم این است که هنوز ما را بلند می‌کنند.

پایان

چشم! همین حالا یک مقاله کامل، جامع، پرمحتوا، روان‌شناسانه ـ اقتصادی، کاملاً کاربردی و کاملاً طنزآلود برای بازنشستگان می‌نویسم؛ طوری که بتواند به‌عنوان نسخه اولیه کتاب هم عمل کند.
به‌گونه‌ای می‌نویسم که هیچ نکته‌ای جا نماند و ایده شما در بالاترین سطح پخته و قابل‌فهم شود.

🌟 مقاله جامع: «بازنشستگان؛ قهرمانان خاموشی که می‌توانند اقتصاد یکدیگر را نجات دهند!»

با طنزی قابل استفاده در همه مهمانی‌ها و جلسات بازنشستگی!

🟦 مقدمه‌ای که همه بازنشستگان با آن سر تکان می‌دهند…

در زمانی زندگی می‌کنیم که دلار از آدمیزاد هم حساس‌تر شده؛
طلا از سرعت رشد بچه‌های نسل Z هم جلو زده؛
و قیمت‌ها طوری بالا می‌روند که فقط می‌خواهی بگویی:
«بی‌زحمت یک دکمه Pause روی اقتصاد بزنید تا ما هم نفس بکشیم!»

اما در این میان، یک گروه باوقار و صبور هنوز ایستاده‌اند: بازنشستگان.
نسل طلایی‌ای که یک عمر زحمت کشیدند…
و حالا باید در میدان جنگ اقتصادی با یک حقوق ثابت بجنگند که حتی خودش هم از تعجب می‌گوید:
«من؟! واقعاً من باید تا آخر ماه دوام بیاورم؟!»

اینجاست که یک فکر مهم مطرح می‌شود:

⭐ اگر بازنشستگان به جای تنهایی جنگیدن، دست در دست هم بگذارند چه می‌شود؟

پاسخ:
یک انقلاب بی‌صدا، اما مؤثر!

🟩 چرا بازنشستگان باید به هم کمک کنند؟ (نسخه علمی + نسخه طنز)

۱️⃣ چون مشکلاتشان جهانی، تاریخی و مشترک است

از افزایش قیمت نخ دندان گرفته تا پسته شب یلدا…
همه چیز بالا می‌رود و تنها چیزی که بالا نمی‌رود، «حقوق بازنشستگی» است؛
انگار این حقوق قسم خورده که یک‌بار خودش را بالا نکشد مبادا به کارمندان شاغل فشار بیاید!

پس مشکلات همه تقریباً یکی است؛
و وقتی مشکلات یکی باشد، راه‌حل‌ها هم می‌توانند یکی باشند: کمک متقابل.

2️⃣ چون کمک کردن، نسخه روان‌شناختیِ بهبود روحیه است

علم روان‌شناسی می‌گوید:
کمک کردن به دیگران،
افزایش «سروتونین»،
افزایش انرژی،
احساس ارزشمندی،
و کاهش افسردگی را به دنبال دارد.

نسخه طنزش:
هر وقت حالتان گرفته شد، کافی است به یک بازنشسته دیگر کمک کنید؛
هم او خوشحال می‌شود، هم شما،
و احتمالاً دلار هم لحظه‌ای مکث می‌کند تا نگاه کند چه خبر است!

3️⃣ چون خیلی از کمک‌ها پولی نیستند

کمک‌کردن یعنی:

• انتقال تجربه‌های گران‌بها
• مهارت‌هایی که یک عمر کسب شده
• یک تماس تلفنی دوستانه
• یک مسیر درمانی همراهی کردن
• تعمیر یک وسیله
• راهنمایی مالی
• یاددادن یک مهارت ارزان
• خرید گروهی
• قرض‌دادن وسایل بلااستفاده
• مراقبت از سلامت همدیگر
• ایجاد شبکه حمایتی

واقعاً «کمک کردن» همیشه کیف پول نمی‌خواهد؛
گاهی فقط قلب مهربان می‌خواهد.

🟨 چه نوع کمک‌هایی بین بازنشستگان می‌تواند رخ دهد؟

🔸 ۱) کمک‌های اقتصادی (مهم‌ترین بخش)

اینجا تازه اصل ماجرا شروع می‌شود:

● خریدهای گروهی

اگر یک بازنشسته یک بسته برنج بخرد، سنگین است.
اگر ده نفر با هم بخرند، تخفیف دارد.
اگر بیست نفر با هم بخرند، کامیون برایشان بوق می‌زند!

● صندوق‌های کوچک اعتماد

سه تا پنج نفر، هرکدام مبلغ کوچکی بگذارند.
نه بانکی لازم است، نه پشتون‌نویسی، نه وام ۲۴ ماهه با سود ۲۴۰ درصد!

● اشتراک‌گذاری وسایل

چرخ گوشت، دریل، نردبان، چرخ خیاطی…
همه قرار نیست هر وسیله را داشته باشند.
یک «گنجینه اشتراکی» درست می‌شود.

● کمک‌های مهارتی

یکی استاد تعمیرات است
یکی استاد باغبانی
یکی حسابدار دقیق
یکی مشاور خانواده

ترکیب این‌ها یعنی یک جامعه خودکفا بدون نیاز به بیرون!

🔸 2) کمک‌های روانی ـ احساسی

تنهایی دشمن بازنشستگی است.
ولی:

• گروه‌های دوستی
• دیدارهای هفتگی
• تماس‌های روزانه
• همراهی در درمان
• پیاده‌روی‌های گرو‌هی
• خنده‌درمانی!

باعث می‌شود روح بازنشستگان مثل روزهای اول جوانی شاد شود.

(پـس نباید اجازه دهیم تلویزیون و اخبار هر روز روحشان را له کند!)

🔸 3) کمک‌های آموزشی

بازنشستگان استادند…
تازه اگر کنار هم جمع شوند، می‌شوند:
«دانشگاه سیّار زندگی»

آموزش‌هایی مثل:

• مدیریت پول در دوران بازنشستگی
• تکنیک‌های سلامتی
• استفاده از موبایل و بانکداری دیجیتال
• مهارت‌های آرامش و کاهش استرس
• ایجاد شغل کوچک خانگی
• راه‌های افزایش درآمد

هیچ دوره‌ای به اندازه این دوره‌ها واقعی و کاربردی نیست.

🟧 چطور این کمک‌ها باید انجام شود؟ (مدل عملیاتی ساده)

💠 مدل پیشنهادی: باشگاه همیاران بازنشستگی

بدون دفتر، بدون ساختمان، بدون رئیس!
در حد چند گروه واتساپی یا چند جمع کوچک در هر محله.

هر عضو ۲ چیز معرفی می‌کند:

1. چه مهارتی دارد؟
2. چه نیازی دارد؟

سپس:

• کارها بین افراد تقسیم می‌شود
• کمک‌ها منظم می‌شود
• گروه‌ها شکل می‌گیرند
• نیازها راحت‌تر حل می‌شود

مدل ساده‌ای است اما معجزه می‌کند؛
چون بازنشستگی را از تنهایی تبدیل می‌کند به زندگی جمعی، شاد و کم‌هزینه.

🟥 نتیجه‌گیری: بازنشستگان وقتی کنار هم باشند، شکست‌ناپذیرند

بازنشسته‌ها ستون‌های یک جامعه‌اند.
اگر این ستون‌ها کنار هم باشند،
نه دلار می‌تواند تنهایی‌شان را زیاد کند،
نه گرانی می‌تواند آنها را شکست دهد.

چون قدرتی دارند که هیچ نرخ افزایشی توان شکستنش را ندارد:

⭐ تجربه

⭐ مهربانی

⭐ همدلی

⭐ شوخ‌طبعی

⭐ توان کنار هم بودن

بازنشستگان اگر دست در دست هم بدهند،
نه‌تنها از پس این اقتصاد می‌گذرند…
بلکه نسل جوان باید بیاید و از آنها یاد بگیرد چطور یک جامعه واقعی را حفظ می‌کنند.

فقط کافی است بگویید:

در این دوران پر فراز و نشیب، که دلار با سرعت فوق العاده، رو به سمت بالا است و مشخص است که نتیجه آن، بالا رفتن تورم و کاهش قدرت خرید افراد، مخصوصاً بازنشستگان می شود، به جای اینکه ذهن خود را بیشتر از این، خراب نموده و روح و روان خود را آسیب بزنیم و به دنبال مقصر بگردیم، به این مقوله، تنها و تنها، از منظر، خودمان(بازنشسته ها) نگاهی انداختیم تا ببینم در این دوران، چه وظائفی برای مدیریت خانواده، باید انجام دهیم.

چی؟ (صورت مسئله: بازنشسته، دلار، تورم)

بازنشستگان امروز با یک وضعیت «سه‌گانه» روبه‌رو هستند:

• افزایش شدید قیمت دلار که روی همه قیمت‌ها اثر می‌گذارد
• تورم کمرشکن در کالاهای ضروری مثل خوراک، دارو، مسکن و انرژی
• حقوق ثابت، محدود و اغلب زیر خط فقر که با سرعت تورم بالا نمی‌رود

این سه عامل باعث می‌شود قدرت خرید بازنشسته ماه‌به‌ماه کمتر شود و امنیت روانی او به‌طور جدی آسیب ببیند. بازنشسته‌ای که سال‌ها کار کرده، امروز با واقعیتی زندگی می‌کند که در آن هزینه‌ها متغیر و روبه‌بالا، اما درآمد تقریباً ثابت و تقریباً غیرقابل تغییر است.

در چنین شرایطی، مسئله فقط «کم بودن پول» نیست؛ بلکه «ناپایداری» و «بی‌اطمینانی» است. بازنشسته نمی‌داند ماه بعد قیمت دارو، اجاره‌خانه، یا حتی یک کیلو میوه چقدر خواهد شد و همین ناپایداری، برنامه‌ریزی مالی را برای او سخت و پراضطراب می‌کند.

چرا؟ (چرایی نقش و مسئولیت بازنشستگان)

بازنشستگان، قربانی مستقیم تورم و جهش ارز هستند، اما در عین حال در برابر این وضعیت، «بی‌نقش» هم نیستند. چند دلیل برای اهمیت نقش و مسئولیت آن‌ها وجود دارد:

• بازنشستگان بخش بزرگی از جمعیت را تشکیل می‌دهند و هر انتخاب اقتصادی و اجتماعی آن‌ها، در ابعاد بزرگ، اثر می‌گذارد.
• تجربه طولانی آن‌ها در زندگی، کار، مدیریت خانواده و عبور از بحران‌های قبلی (مثل جنگ، تورم دهه‌های قبل، رکودها) می‌تواند منبعی برای تصمیم‌های سنجیده‌تر در این وضعیت باشد.
• ساختار خانواده در جامعه ما هنوز تا حد زیادی «چندنسلی» است؛ یعنی تصمیم‌های اقتصادی و رفتاری بازنشستگان روی فرزندان و نوه‌ها هم اثر می‌گذارد؛ از نوع خرج کردن گرفته تا الگوی مصرف، پس‌انداز، مشارکت و حتی مهاجرت.

بنابراین، بازنشسته فقط یک مخاطب منفعل سیاست‌های اقتصادی نیست؛ در سطح فردی، خانوادگی و اجتماعی می‌تواند رفتارهایی بروز دهد که یا اوضاع را برای خودش و اطرافیان بدتر کند، یا با مدیریت و خرد، اثر ضربه را کمتر کند.

چطوری؟ (اقدامات فردی و خانوادگی برای کنار آمدن با وضعیت)

در بخش «چطوری»، می‌توان اقدامات را در چند محور دید: مدیریت هزینه، مدیریت درآمد، مدیریت دارایی‌ها، و مدیریت روان و روابط.

۱. مدیریت هزینه‌ها: از «کم‌کردن» تا «بازطراحی»

در تورم شدید، اولین واکنش معمولاً کم‌کردن خرج است، اما کافی نیست؛ باید «ساختار خرج کردن» را هم عوض کرد:

• اولویت‌بندی هزینه‌ها
  • تفکیک هزینه‌ها به سه دسته: ضروری (خوراک پایه، دارو، اجاره، قبوض)، مهم اما قابل تعویق (تعویض وسایل، سفرها، خریدهای بزرگ)، غیرضروری (تجملات، برند، خریدهای احساسی).
  • تمرکز آگاهانه بر ضروریات و حذف یا تعویق جدیِ بخش بزرگی از هزینه‌های غیرضروری و حتی بخشی از «مهم اما قابل تعویق».
• تغییر سبک مصرف
  • جایگزین کردن برندهای گران با نمونه‌های ارزان‌تر، استفاده از کالاهای داخلی ارزان‌تر، و خرید عمده برخی اقلام ماندگار (مثل حبوبات، برنج، شوینده‌ها) در زمانی که قیمت‌ها کمتر تکان می‌خورند.
  • کم کردن اسراف در غذا، انرژی، و خرید لباس و وسایل غیرضروری؛ بسیاری از خانواده‌ها با بازنگری در عادت‌های مصرفی متوجه می‌شوند بخش قابل توجهی از هزینه‌ها قابل حذف یا کاهش است.
• برنامه‌ریزی ماهانه و هفتگی
  • نوشتن بودجه ماهانه روی کاغذ یا دفترچه: درآمد، هزینه‌های ثابت، هزینه‌های متغیر و هدف پس‌انداز.
  • ثبت روزانه خرج‌ها برای دیدن «نشت‌های کوچک پول»؛ تجربه نشان می‌دهد تنها با ثبت خرج، بخشی از هزینه‌های غیرضروری خودبه‌خود کم می‌شود چون فرد نسبت به خرج کردن آگاه‌تر می‌شود.

۲. مدیریت درآمد: از حقوق ثابت تا درآمد مکمل

حقوق بازنشستگی معمولاً ثابت و کم‌انعطاف است، اما در بسیاری موارد می‌توان به‌تدریج منابع کوچک درآمدی مکمل ایجاد کرد؛ حتی اگر رقم‌ها در ابتدا ناچیز به نظر برسند، در تورم شدید همین مبالغ کوچک می‌تواند تفاوت ایجاد کند.

• استفاده از مهارت‌ها و تجربیات قبلی
  • تدریس خصوصی، مشاوره به کارگاه‌ها و شرکت‌های کوچک، کار نیمه‌وقت در حوزه‌ای که قبلاً در آن تجربه داشته‌اند (حسابداری، فنی، تعمیرات، آموزش، کشاورزی، فروش و…).
  • تولید محتوا یا آموزش در فضای مجازی (اگر توان و امکانات حداقلی هست): ضبط ویدئوهای آموزشی ساده، نوشتن نکات و تجربه‌ها برای جوان‌ترها، یا همکاری با موسسات آموزشی.
• فعالیت‌های خانگی درآمدزا
  • پخت و فروش خوراکی‌های خانگی، خیاطی، تعمیرات کوچک در منزل، نگهداری از کودکان، همکاری در فروش اینترنتی یا خانگی.
  • همکاری با فرزندان در کسب‌وکارهای کوچک خانوادگی، مثل یک کارگاه خانگی، فروش آنلاین، یا خدمات محلی.
• مدیریت و استفاده از زمان
  • زمان بازنشسته، اگر سالم و فعال باشد، یک سرمایه است؛ برنامه‌ریزی روزانه برای اختصاص چند ساعت به کارهای درآمدزا در کنار استراحت، تفریح و کارهای شخصی.
  • پرهیز از این ذهنیت که «در این سن دیگر نمی‌شود کاری کرد»؛ بسیاری از کارها نیاز به نیروی بدنی بالا ندارند و بیشتر به تجربه و حوصله وابسته‌اند.

۳. مدیریت دارایی‌ها: حفظ ارزش، نه صرفاً نگهداری پول

در شرایط تورمی، نگه‌داشتن پول نقد در حساب بانکی، اغلب به معنی از دست دادن تدریجی قدرت خرید است. بازنشسته باید با احتیاط و مطابق با سطح ریسک‌پذیری خود، به فکر حفظ ارزش دارایی باشد.

• پرهیز از تصمیم‌های هیجانی
  • خرید ناگهانی دلار، طلا یا هر دارایی دیگر بدون شناخت، فقط به خاطر شایعات یا ترس، می‌تواند خطرناک باشد.
  • هر تصمیم سرمایه‌گذاری باید با کمترین میزان ریسک متناسب با سن، وضعیت سلامتی، و مسئولیت‌های خانوادگی گرفته شود.
• تنوع در دارایی‌ها
  • اگر امکانش هست، تقسیم پس‌انداز بین چند گزینه: مقداری نقد برای هزینه‌های اضطراری، مقداری طلا یا سکه (با احتیاط و بدون افراط)، و اگر شرایط اجازه می‌دهد، مشارکت‌های کوچک در طرح‌های کم‌ریسک یا صندوق‌های کم‌نوسان.
  • پرهیز از قمارگونه رفتار کردن با سرمایه؛ بازنشسته نباید به امید «یک‌شبه چند برابر شدن» سرمایه، آن را در گزینه‌های پرریسک و غیرشفاف قرار دهد.
• استفاده از مشاوره مطمئن
  • مشورت با افراد متخصص و مورد اعتماد (ترجیحاً مستقل و نه کسانی که از فروش یک دارایی سود می‌برند).
  • در نظر گرفتن این اصل که «حفظ اصل سرمایه» برای بازنشسته بسیار مهم‌تر از «سود زیاد» است؛ چون فرصت جبران اشتباه، کمتر شده است.

۴. مدیریت روان و روابط: تاب‌آوری در برابر فشارها

تورم و مشکلات مالی فقط سفره را کوچک نمی‌کند؛ روح را هم خسته می‌کند. بازنشسته در این وضعیت با احساس بی‌عدالتی، ترس از آینده، نگرانی برای فرزندان و نوه‌ها، و حس تنها گذاشته شدن روبه‌رو است.

• مراقبت از سلامت روان
  • محدود کردن میزان مواجهه با خبرهای منفی و ناامیدکننده، به‌خصوص در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها.
  • گفت‌وگو با همسر، دوستان و اعضای خانواده درباره احساسات و نگرانی‌ها، نه فقط درباره پول؛ سکوت و انزوا فشار روانی را چند برابر می‌کند.
• حفظ و تقویت روابط خانوادگی
  • مشارکت فعال در حل مشکلات خانواده، اما بدون این‌که تمام بار مالی را روی دوش خود بگذارد یا در هر مسئله‌ای خود را مقصر بداند.
  • درخواست کمک عاطفی، احترام و همراهی از فرزندان؛ بازنشسته حق دارد درباره سختی‌ها و نیاز به حمایت روانی صحبت کند.
• حفظ امید و معنا
  • بازگشت به فعالیت‌هایی که برای او معنا و شادی می‌آورند: کارهای داوطلبانه، فعالیت‌های مذهبی یا اجتماعی، مطالعه، باغبانی، هنر، ورزش سبک.
  • دیدن این دوره نه فقط به‌عنوان «سخت‌ترین دوره»، بلکه به‌عنوان «دوره‌ای که می‌توان خرد و تجربه را به عمل تبدیل کرد»؛ نوع نگاه می‌تواند کیفیت زندگی را با وجود سختی‌ها تا حدی تغییر دهد.

خب؟ (جمع‌بندی و نتیجه‌گیری نهایی)

در نهایت، وظیفه و نقش بازنشستگان در برابر افزایش شدید قیمت دلار و تورم کمرشکن را می‌توان در چند محور خلاصه کرد:

• در سطح فردی، بازنشسته باید از حالت «قربانی کاملاً منفعل» خارج شود و تا جایی که توان دارد، با مدیریت هزینه‌ها، ایجاد درآمدهای کوچک مکمل، و حفظ نسبی ارزش دارایی‌هایش، ضربه تورم را کمتر کند. این کار به معنی نادیده گرفتن بی‌عدالتی‌ها نیست، بلکه استفاده از آنچه در اختیار است برای حفظ کرامت و استقلال نسبی است.
• در سطح خانوادگی، بازنشسته همچنان ستون تجربه و خرد است. می‌تواند الگوی مصرف خانواده را اصلاح کند، فرزندان را به تصمیم‌های اقتصادی محتاطانه‌تر تشویق کند، و از فروپاشی روحی جمع جلوگیری کند. احترام و حمایت متقابل بین نسل‌ها در این دوره اهمیت دوچندان می‌یابد.
• در سطح روانی و اجتماعی، حفظ امید، معنا و مشارکت فعال در جامعه، حتی در کوچک‌ترین شکل‌ها، راهی است برای این‌که احساس «کنار گذاشته شدن» و «بی‌فایدگی» به اوج نرسد. بازنشسته با حفظ سلامت جسم و روان خود، در واقع از خانواده و حتی جامعه نیز محافظت می‌کند، چون هزینه‌های ناشی از بیماری، افسردگی و انزوا، هم برای خودش و هم برای دیگران سنگین خواهد بود.

بنابراین، اگرچه مسئولیت اصلیِ مهار تورم و کنترل قیمت دلار بر عهده سیاست‌گذاران و ساختارهای کلان است، اما در سطح زندگی روزمره، بازنشستگان می‌توانند با ترکیبی از عقل اقتصادی، حمایت خانوادگی و مقاومت روانی، این دوره سخت را تا حدی قابل‌تحمل‌تر کنند. این «کنار آمدن» تسلیم نیست؛ نوعی تلاش است برای حفظ عزت نفس و کیفیت زندگی، در حد امکان، در میان بحران‌هایی که فراتر از اختیار فرد شکل گرفته‌اند.

🎬 مقدمه: بازنشستگان؛ موجوداتی که کمتر کسی قدرشان را فهمید

اجازه بدهید قبل از شروع مقاله، یک حقیقت علمی را بگویم که حیرت‌انگیز است:

طبق تحقیقات جدی دانشگاهی (بله واقعی!)، بازنشستگان بیشترین حجم تجربه، حافظهٔ تاریخی، مهارت‌های انسانی و اطلاعات عملی را در یک جامعه حمل می‌کنند.

ولی جامعه چکار می‌کند؟
این گنجینه‌ها را می‌گذارد کنار مثل یک کتابخانهٔ تعطیل‌شده!
درحالی‌که اگر بازنشستگان نبودند:

• کسی نمی‌دانست چطور چای زغالی درست می‌شود
• کسی بلد نبود پنچرگیری را با یک کلید شماره ۱۴ حل کند
• و قطعاً هیچ‌کس نمی‌فهمید «دفترچه بیمه» چه کار می‌کند!

پس توانمندسازی بازنشستگان فقط یک مسئلهٔ انسانی نیست؛
یک ضرورت پژوهش‌محور، علمی و اجتماعی است که دنیا بالاخره فهمیده.

🧐 چی؟ توانمندسازی بازنشستگان یعنی چه؟ نسخهٔ خوشمزه و شاد!

توانمندسازی بازنشستگان یعنی:

• بازنشستگی پایان نباشد، یک شروع باشد
• تجربه‌ها خاک نخورند بلکه تبدیل به «سرمایه ملی» شوند
• امتیاز «سالمندی» تبدیل به «اَبَرقدرت» شود
• افراد پس از ۳۰–۴۰ سال کار حس نکنند «بیکار» شده‌اند
• و مهم‌تر از همه: معنای زندگی دوباره روشن شود

پژوهشگران علوم اجتماعی این را Active Aging می‌نامند.
ما در زبان شیرین خودمان می‌گوییم:

«داداش، تازه شروع شد! این قسمت دوم سریاله!»

🧠 چرا؟ چرا توانمندسازی بازنشستگان برای دنیا مثل اکسیژن مهم شده؟

دانشمندان—همان‌هایی که همه‌چیز را می‌سنجند—به این نتایج رسیده‌اند:

🔍 ۱. چون بازنشستهٔ فعال = سلامت روان + عمر بیشتر

تحقیقات جهانی نشان داده:

بازنشستگانی که فعالیت اجتماعی، یادگیری جدید و تعامل دارند ۴ تا ۷ سال بیشتر عمر می‌کنند.

بدون شوخی.
بله دقیقاً ۴ تا ۷ سال!
این یعنی فقط با شرکت در کلاس نقاشی یا نقش داشتن در یک گروه فرهنگی،
آدم می‌تواند آن‌قدر عمر کند که نوه‌اش نوه‌دار شود!

🔍 ۲. چون تجربه بازنشستگان معدن طلاست (دانشمندان واقعاً از این واژه استفاده کرده‌اند!)

در یکی از پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی آمده:

«دانش عملی بازنشستگان، قابلِ جایگزینی نیست.»

یعنی جوان‌ها هرچقدر هم هوش مصنوعی یاد بگیرند،
هنوز نمی‌دانند چطور:

• با یک تلفن همه‌چیز را حل کنند
• چطور با «تعارف ایرانی» قرارداد ببندند
• یا چطور با یک کلمه «برو کولر رو روشن کن» ۳ نفر را فعال کنند!

🔍 ۳. چون افسردگی بازنشستگی یک واقعیت علمی است

مطالعات روان‌شناختی می‌گوید:

افسردگی بعد از بازنشستگی تا ۲۵٪ افزایش پیدا می‌کند
اگر فرد:

• نقش اجتماعی نداشته باشد
• احساس مفید بودن نکند
• یا ارتباطاتش کم شود

و توانمندسازی دقیقاً آمده برای همین.

🔍 ۴. چون فعالیت بازنشستگان اقتصاد را نجات می‌دهد

این دیگر علمی–علمی است:

بازنشستگان فعال جامعه، هزینه‌های درمانی کمتری دارند و مشارکت اقتصادی بیشتری تولید می‌کنند.

حتی فروشگاه‌ها گزارش داده‌اند:

وقتی بازنشستگان فعال شوند،
مصرف قهوه، لوازم جانبی موبایل، و کلاس‌های آموزشی ۳ برابر می‌شود!

حتی اقتصاد هم از این وضعیت راضی است.

🛠 چطور؟ روش‌های توانمندسازی بازنشستگان (طنزدار اما کاملاً علمی!)

خب برویم سر اصل مطلب…

🎨 ۱. یادگیری مهارت‌های جدید: مغز بازنشستگان هنوز جا دارد!

تحقیقات علوم اعصاب ثابت کرده:

مغز حتی در ۸۰ سالگی هم قابلیت یادگیری دارد.

یعنی پدر جان هنوز هم می‌تواند:

• پیانو یاد بگیرد
• عکاسی کند
• نقاشی کند
• با هوش مصنوعی کار کند
• حتی پیج اینستاگرام بزند و فالوور بگیرد!

وقتی دنیا این‌قدر علمی است،
چرا نگاه ما باید عقب بماند؟

💼 ۲. اشتغال پاره‌وقت: شغل سبک، زندگی سنگین!

پژوهش‌های اقتصاد کار نشان داده:

بازنشستگان در مشاغل آموزشی، مشاوره‌ای و مهارتی بهترین عملکرد را دارند.

این یعنی:

• مربیگری
• انتقال تجربه
• مشاوره
• نظارت
• کارهای آرام و معنادار

بازنشسته‌ای که مشاور باشد،
بهترین نسخهٔ یک مدیر خردمند است که دیگر اعصابش از ترافیک خراب نمی‌شود!

💬 ۳. ارتباطات اجتماعی: نسخه‌ای که روان‌شناسان قسمش را می‌خورند

دانشمندان روانشناسی می‌گویند:

تنهایی برای سالمندان از سیگار هم خطرناک‌تر است.

به خدا این عین پژوهش است!
پس باید:

• باشگاه‌های بازنشستگان
• جمع‌های دوستانه
• کارهای داوطلبانه
• سفرهای گروهی
• دورهمی‌های مهارتی

راه بیفتد تا جامعه سالم بماند.

📚 ۴. آموزش مالی برای بازنشستگان: بله لازم است و علمی است

مطالعات نشان می‌دهد:

بازنشستگانی که سواد مالی دارند ۲ برابر کمتر دچار استرس مالی می‌شوند.

توانمندسازی مالی یعنی:

• مسیری برای درآمدزایی سبک
• مدیریت سرمایه
• برنامه‌ریزی هزینه‌ها
• جلوگیری از سوءاستفاده مالی

بازنشستهٔ توانمند،
بازنشسته‌ای است که هیچ‌کس نمی‌تواند با «نرخ تورم» او را بترساند!

💻 ۵. فناوری: اینجا دیگر تحقیقات فریاد می‌زنند!

علم ثابت کرده:

سواد دیجیتال برای سالمندان، کیفیت زندگی را تا ۶۵٪ بهتر می‌کند.

یعنی:

• بانکداری آنلاین
• خرید اینترنتی
• یادگیری مهارت‌ها
• دیدن کلاس‌ها
• ارتباط با خانواده
• حتی بازی‌های ذهنی برای تقویت حافظه

پس گوشی هوشمند برای بازنشسته مثل دمبل برای ورزشکار است!

🎉 خب؟ نتیجه‌اش چی می‌شود؟ (پاسخ علمی–طنزآلود)

وقتی بازنشستگان توانمند شوند:

✔ جامعه آرام‌تر می‌شود

چون تجربه وارد جریان زندگی می‌شود.

✔ هزینه‌های درمان کاهش می‌یابد

علم می‌گوید: فعالیت = سلامت.

✔ اقتصاد تقویت می‌شود

بازنشستگان فعال، خریدار و مشارکت‌کننده‌اند.

✔ خانواده‌ها شادترند

پدر و مادر راضی‌ترین موجودات خانه می‌شوند.

✔ نسل جوان‌تر انگیزه می‌گیرد

چون الگوهای واقعی مقابل چشمشان‌اند.

💥 نتیجه‌گیری نهایی بمب‌افکن (نسخه طنز–تحقیقی!)

دانشمندان روانشناسی، اقتصاددان‌ها، جامعه‌شناس‌ها و حتی متخصصان پزشکی
همه یک جمله را تأیید کرده‌اند:

«بازنشستگی پایان کار نیست؛ تغییر نقش است.»

بازنشسته‌ای که:

• مهارت یاد بگیرد
• کار سبک انجام دهد
• ارتباطات داشته باشد
• درآمد جانبی بسازد
• و ذهنش فعال بماند

هم خودش شکوفا می‌شود
هم جامعه را جلو می‌برد.

پس اگر بخواهیم جامعه‌ای پایدار، شاد، سالم و سربلند داشته باشیم،
نباید بازنشستگان را رها کنیم.

باید مثل یک «گنجینه ملی» با آن‌ها رفتار کنیم.

چون حقیقت علمی این است:

🌟 توانمندسازی بازنشستگان یعنی روشن کردن چراغ تجربه برای نسل آینده.

و حقیقت طنزآمیزش هم این است:

😂 بازنشسته‌ای که فعال باشد، حتی از جوان ۲۰ ساله هم پرانرژی‌تر است… چون تجربه‌اش مثل سوخت جت عمل می‌کند!